İyon Kanalları Araştırma Grubu (Onaylı Araştırma Grubu)

Özet Bilgi

İyon kanalları, plazma ve organel membranlarında bulunan ve hücre içi ile dışı arasında iyonların hareketine yardımcı olan protein kompleksleridir. Bu kanallar, membranda 3-5Å çapta delikler oluşturur. İyon kanalları, evrimsel olarak bakterilerden insanlara kadar korunmuştur. Kanallar vasıtasıyla iyon akımı, hücrede, membran potansiyelinin düzenlemesi, ozmotik dengenin sağlanması, pH’nın ayarlanması gibi önemli biyolojik işlevleri düzenler. Aynı zamanda Ca2+ gibi bir ikincil habercinin kaynağı olabilir. İyon kanallarının, hücre proliferasyonu, motilitesi ve sağ kalımındaki rollerinin anlaşılmasıyla bu kanalları bloklayan ya da indirgeyerek etki gösteren ilaçların geliştirilerek kanser ve metastazların tedavisinde kullanılması amacıyla yapılan çalışmalar hız kesmeden devam etmektedir.


Başarı Ölçütleri

1. İyon kanallarının farklı fizyolojik koşullardaki aktivitelerini ve bunların diğer hücresel süreçlerle ilişkilerinin mekanizmalarını aydınlatmak,

2. Doğal veya sentetik potansiyel iyon kanal blokerleri kullanarak;

    a. Kanser hücre çoğalmasını yaklaşık %25 oranında azaltmak

    b. İnvazyon ve metastazı yaklaşık %20-30 oranında azaltmak,

3. Spesifik iyon kanallarını, kanser teşhisi ve evrelemesinde kullanılan rutin biyobelirteç haline getirmek.


Yürütücüler

Dr. Öğr. Ü. Hatice AKTAŞ


Anahtar Kelimeler

İyon kanalları, Voltaj kapılı sodyum kanalları, Hücre migrasyonu, İnvazyon, Metastaz, Biyobelirteç, Channelopathy


Grup Tanımı

Seçici biçimde Na+, K+, Ca2+, Cl- ve H+ gibi çeşitli iyonların hücre içi ile dışı arasında taşınmasına aracılık ederek membran potansiyelinin oluşumunda rol oynayan iyon kanalları, bütün hücrelerde plazma ve organel zarlarında bulunan transmembran proteinleridir. Bu nedenle organizmada hücresel düzeyde; kasılma, sinyal iletimi, hücre bölünmesi ve çoğalması, hormon salgılanması, öğrenme ve hafıza, homeostazın korunması, hücre göçü gibi birçok fonksiyonun yerine getirilmesini sağlar. İyon kanallarında veya onları kodlayan genlerde meydana gelebilecek hata ya da hasarlar kalp hastalıklarından diyabete, epilepsiden kansere ve metastazlara kadar pek çok hastalığa neden olmaktadır. 

İyon kanalları araştırma grubunda; özellikle kanserde ve metastatik hücre davranışlarının ortaya çıkmasında rol oynayan süreçler ile bu süreçleri yöneten iyon kanallarına dair mekanistik çalışmalar yapılmaktadır. İyon kanallarının hem biyobelirteç hem de tedavi hedefi olarak değerlendirilmesi için Ar-Ge çalışmalarına ağırlık verilmektedir.


Amaç

1. İyon kanallarının farklı fizyolojik koşullardaki davranışlarının aydınlatılması,

2. İyon kanallarının, hastalıkların teşhisinde biyobelirteç olarak kullanıma dahil edilmesi,

3. İyon kanallarının, çeşitli hastalıkların önlenmesi / durdurulması için tedavi hedefi olarak değerlendirilmesi,

4. İyon kanallarının fonksiyonel ekspresyon ve aktivitesini değiştirebilecek çeşitli doğal veya sentetik bileşiklerin etkinliklerinin test edilmesi.


B Planları

1. Mekanistik çalışmalar için gerekli olduğu durumda tüm süreçler gözden geçirilerek diğer araştırma grupları ile iş birliği yapılacaktır.

2. Seçilen potansiyel farmakolojik ajanlarla (a) kanser hücre çoğalmasının yaklaşık %25, (b) invazyon ve metastazın yaklaşık %20-30 oranında azaltılamadığı durumda;

    i. Yeni farmakolojik ajanlarla çalışmalara devam edilecektir.

    ii. Farklı deneysel modeller üzerinde çalışmalara devam edilecektir.  


Yaygın Etki

1. Piyasada bulunan veya yeni keşfedilmiş / üretilmiş, iyon kanallarını bloklayan ya da aktivitesini / fonksiyonel ekspresyonunu baskılayan bileşiklerin, iyon kanallarıyla ilişkili hastalıkların tedavisi için kullanılabilecek ilaca dönüştürülebilecektir. Bunun için preklinik araştırmaların ardından klinik faz çalışmalarına geçilebilecek, klinikte kullanılabilecek tamamen yerli, potansiyel ilaç üretimine dair adımlar atılmış olacaktır. Böylece ülkemize ticari ve ekonomik katkılar sağlanabilecektir.

2. Bu bileşiklerin iyon kanalı bloklayıcı aktiviteye sahip oldukları belirlendiği taktirde patentleri alınarak ticarileşmesi sağlanacaktır.

3. Lisans ve lisansüstü öğrenciler yetiştirilerek alan bazlı uzmanlaşmış insan gücünün arttırılması sağlanacaktır.


Araştırma Ekibi

Harran Üniversitesi Personelleri:

Doç. Dr. Hatice AKTAŞ

Dr. Öğr. Üyesi Hediye ACUN BUCHT

Dr. Öğr. Üyesi Ebru UYAR

Prof. Dr. Cemil SERT

Prof. Dr. Faruk SÜZERGÖZ

Lisansüstü öğrenciler:

İlyas DOĞAN

Awat Omar SABR

Şilan GÖZENOĞLU

Melike TANRIVERDİ

Hıdır SULAK

Jihad SALEH

Halwest Rasool SMAIL

Diğer Üniversitelerden Katılımcılar:

Prof. Dr. Mustafa B.A. DJAMGOZ, Imperial College, London

Prof. Dr. Seyhan ALTUN, İstanbul Kültür Üniversitesi

Prof. Dr. Gülgün OKTAY, Dokuz Eylül Üniversitesi

Prof. Dr. Engin KAPTAN, İstanbul Üniversitesi

Doç. Dr. Ulaş ALABALIK, Dicle Üniversitesi

Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem GÜNGÖRMEZ, Siirt Üniversitesi


İş Birliği Yapılacak Kuruluşlar

Imperial College, London, UK

İstanbul Üniversitesi

Dokuz Eylül Üniversitesi

Dicle Üniversitesi


Araştırmacı Davetine Açık Pozisyonlar

Konuyla ilgili herhangi bir projede aktif rol almış veya çalışmaları olan araştırmacılar.


Çalışma Takvimi

Daha sonra açıklanacaktır.


Proje Bütçesi

Daha sonra açıklanacaktır.


Yayınlanmış Çalışmalar

Seçilmiş Çalışmalar:

Projeler:

1. Prostat Kanseri Metastazlarına Karşı Doğal Bileşikler: Voltaj Kapılı Sodyum Kanalları ve Hipoksi. TÜSEB, 4612: AKTAŞ H. (Yürütücü), KAPTAN E. (Araştırmacı), GÜNGÖRMEZ Ç. (Araştırmacı),  DJAMGOZ M. (Danışman), GÖZENOĞLU Ş. (Bursiyer), 2020 - devam ediyor.

2. Oleuropein’in Sıçan Prostat Kanseri Hücre Hareketi Üzerine Etkisi. HÜBAP 17065: AKTAŞ H. (Yürütücü), AYAN H. (Araştırmacı), 2019.

3. In vivo Sıçan Prostat Kanser Hücreleri ve Voltaj Kapılı Sodyum Kanal Ekspresyonu: Metastatik Potansiyelin Değerlendirilmesinde Yeni Stratejiler ve Moleküler Yaklaşımlar, TÜBİTAK 1001 (110T890), ALTUN S. (Yürütücü), AKTAŞ H. (Araştırmacı), DJAMGOZ M. (Danışman), BUGAN İ. (Bursiyer), KÜÇÜK S. (Bursiyer), KAYA H. (Araştırmacı), KARAGOZ Z. (Bursiyer) 2015.

4. Bazı Doğal Bileşik ve Türevlerinin Antitümöral ve Antimetastatik Etkilerinin Araştırılması, HÜBAP 14086, AKTAŞ H. (Yürütücü), AKGÜN T. (Araştırmacı), 2015.

5. Vinpocetine ve Docosahexaenoic Asidin Mat-Lylu Sıçan Prostat Kanser Hücrelerindeki Sodyum Kanal Aracılı Rolü: Hücre Kinetikleri ve Migrasyon. TÜBİTAK 1002 (109T600), Bursiyer, 2011.

Makaleler:

1. AKTAS H., AYAN H. (2020). Oleuropein: a potential inhibitor for prostate cancer cell motility by blocking voltage-gated sodium channels. Nutrition and Cancer, doi:10.1080/01635581.2020.1807575 

2. GÜNGÖRMEZ Ç., AKTAS H., DİLSİZ N., BORAZAN E. (2019).  Novel miRNAs as potential biomarkers in stage II colon cancer: microarray analysis.  Molecular Biology Reports, 46(4), 4175-4183.

3. AKTAS H., AKGÜN T. (2018).  Naringenin inhibits prostate cancer metastasis by blocking voltage-gated sodium channels.  Biomedicine&Pharmacotherapy, 106, 770-775.

4. KAPTAN E., SANCAR BAŞ S., SANCAKLI A., AKTAS H., BAYRAK B. B., YANARDAĞ R., BOLKENT Ş. (2017).  Runt-Related Transcription Factor 2 (Runx2) Is Responsible for Galectin-3 Overexpression in Human Thyroid Carcinoma.  Journal of Cellular Biochemistry, 118(11), 3911-3919.

5. AKTAS H., ALTUN S. (2016).  Effects of Hedera helix L. extracts on rat prostate cancer cell proliferation and motility.  Oncology Letters, 12(4), 2985-2991.

6. KASIM V., ŞAHİN O., AKTAS H. (2016).  Synthesis characterization crystal structure redox reactivity and antiproliferative activity studies of Cu II and Pd II complexes with F CF3 bearing 3 5 di tert butylsalicylaldimines.  Polyhedron, 115, 119-127.

7. YILDIRIM Ş., ALTUN S., AKTAS H., PATEL A., DJAMGOZ M. (2012).  Voltage gated sodium channel activity promotes prostate cancer metastasis in vivo.  Cancer Letters, 323(1), 58-61.

8. AKTAŞ H. (2018).  Keçiboynuzu ekstrelerinin insan servikal kanser hücreleri üzerindeki antiproliferatif ve sitotoksik etkileri.  Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 15(3), 199-206.

9. AKTAŞ H., ÇAVUŞ C., ALABALIK U. (2017).  Şanlıurfa’daki Prostat Kanseri Hastalarında VGSC’lerin İmmünohistokimyasal Olarak İncelenmesi.  Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 14(3), 23-30.

Patentler:

1. AKTAŞ H. Naringeninin antimetastatik aktivitesi. (Ulusal). Türk Patent Enstitüsü Başvuru no: 2018/01529. (Araştırma aşamasında).

2. AKTAŞ H. Metastazı inhibe eden doğal bileşik. (Ulusal). Türk Patent Enstitüsü Başvuru no: 2019/18799. (Araştırma aşamasında).


İletişim

Harran Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Osmanbey Kampüsü

İrtibat Personel: Doç. Dr. Hatice AKTAŞ

E-posta: haticeaktas@harran.edu.tr

Tel: +904143183000/1192