JEOPARK- JEOMİRAS ARAŞTIRMA GRUBU (Onaylı Araştırma Grubu)

Özet Bilgi

Dünya’nın jeolojik geçmişine tanıklık etmiş, manzara ve peyzaj özellikleri açısından benzerlerinden ayrılan, insan eliyle oluşturulması mümkün olmayan, çeşitli nedenlerle yok olma tehdidi altındaki doğal oluşumlara jeolojik /Jeomiras denir. Jeolojik miras alanları jeositlerden oluşur. Jeositler, yeryüzünde nadir rastlanan belli bir süreci, olayı, zamanı veya sonucu temsil eden jeolojik ve jeomorfolojik olgular ve yer kabuğunun geçmişine ait kanıt ve bilimsel belgelerdir. Örneğin iyi görünen bir kıvrım, fay, mağara, akarsu taraçası, volkan konisi veya belirli bir kayaç gurubu, herhangi bir formasyonun tip kesiti, jeosit olabilir. Jeolojik geçmişin kanıtı bu oluşumlar fosiller, mineraller, kristaller, süs taşları, madenler ve antik taş ocakları, mağaralar gibi her türden karstik oluşum, kaplıcalar, peri bacaları, krater, maar gibi volkanik ve jeomorfolojik oluşumlar, kıyı ve kumul yapıları, jeolojik formasyonların tip kesitleri, jeoarkeolojik kalıntılar gibi dulusal-uluslararası öneme sahip doğal anıtların tümünü kapsar. Bu anlamıyla jeomiraslar hem doğal, kültürel ve turistik zenginlik kaynakları olmaları bakımından bulundukları ülkelere hem de tüm insanlığın geleceğe bırakacağı ortak miras olmaları bakımından bütün dünyaya aittir Jeoparklar, nadir, estetik, eğitsel, bilimsel ve ekonomik açıdan öneme sahip, Jeomirasın (Jeositlerin) kısa mesafeler dâhilinde bulunduğu ulusal veya uluslararası öneme sahip alanlardır. Jeoparklar, jeomirası korurken yöre halkının her açıdan gelişmesini amaçlayan sürdürülebilir kalkınma alanlarıdır. Jeoparklar için 3 önemli kavramı Jeokoruma, Eğitim, Üretim oluşturur. Jeoparklar UNESCO tarafından tescillenen ve bir kalite sertifikası ile sertifikalandırılan koruma alanlarıdır. Dünyada çok sayıda Jeopark bulunmakta ancak bunlardan sadece 161 tanesi UNESCO etiketini taşımaktadır (Bu sayı her yıl artış göstermektedir). Avrupa’da UNESCO etiketli Jeopark Sayısı 70-80 civarındadır. Ve bu sayı her yıl artış göstermektedir. Çin Halk Cumhuriyeti’nde 120 civarında jeopark olup bunların 45 tanesi UNESCO etiketine sahiptir. Ülkemizin ve Türk Dünyasının tek UNESCO etiketli Jeoparkı Kula-Salihli Jeoparkı’dır. Kula Salihli Jeoparkı Orta Doğu’nun 2. UNESCO etiketli Jeoparkıdır. Jeopark alanları yeryüzünün jeolojik-jeomorfolojik evrimine tanıklık etmiş, eğitim bilim turizm ve peyjaj açısından olağanüstü özellikleri olan alanlardır. Ülkemiz yeryüzü şekilleri açısından oldukça karmaşık ve zengin bir yapıya sahip olup çok sayıda jeoparkın kurulabileceği bir alandır. Başka bir ifade ile ülkemiz çok sayıda jeoparkın tesis edilebileceği çok sayıda potansiyel alana ev sahipliği yapmaktadır. Jeopark kavramı Türkiye için oldukça yeni bir kavramdır. Özellikle Avrupa ve Çin jeoparklar konusunda büyük mesafe kat etmiş olup jeoparklar üzerinden çok ciddi gelir elde etmektedir. Çin’de 120, Avrupa’da 70-80 civarında jeoparkın mevcudiyeti bu durumun en açık göstergesidir. Bu araştırma grubunun temel amacı ülkemiz jeomiras envanterinin oluşturulmasına katkı sağlamak, ülkemizde bulunan potansiyel jeopark alanlarını tespit etmek, ilgili yerel yönetimler ile temasa geçerek buraların jeopark alanmı haline getirilmesini sağlamaktır. Söz konusu alanların belirlenip jeoparka dönüştürülmesi ilgili yörelerin sürdürülebilir yerel kalkınmasına büyük önem katacaktır.


Başarı Ölçütleri

1-Yeni jeositler belirleyerek Türkiye Jeolojik Miras Envanterine katkıda bulunmak.

2-Potansiyel Jeopark alanları belirlemek, buralarda bulunan jeositlerin Türkiye Jeolojik Miras Envanterine kaydını sağlamak

3-Belirlenen potansiyel Jeomiras alanlarının jeoparka dönüştürülebilmesi için sahip olduğu jeositlerin oluşum özelliklerinin, ulusal-uluslararası önemlerinin tespit edilmesi ve bunlara ilişkin projelerin hazırlanması.

4-Bir jeomiras alanının jeoparka dönüştürülmesi için orada bulunan yerel yönetimlerle işbirliği yapmak, bunun için gerekli proje çalışmalarını başlatmak ve yürütmek

5-Belirlenen Jeopark alanının UNESCO etiketi alabilmesi için gerekli UNESCO başvuru dosyalarını hazırlamak,

6-Jeoparkın kurulması ile ilgili her türlü planlama faaliyetini gerçekleştirmek.

7-Türkiye’nin ilk ve tek UNESCO etiketli Jeoparkı Kula Salihli UNESCO Global Jeoparkı’dır. Söz konusu jeopark alanında yeni jeositlerin belirlenmesine ilişkin araştırmalar yapmak. Belirlenen yeni jeositlerin jeolojik-jeomorfolojik özelliklerini ve ulusal-uluslararası önemlerini tespit etmek. Bu sitlerin ulusal jeomiras envanterine kaydını sağlamak.

8- Hali hazırda, Türkiye genelinde İzmir, Balıkesir, Ankara, Zonguldak, Sivas, Malatya, Elazığ illerinde çeşitli seviyelerde jeopark kurma çalışmaları yapılmaktadır.  Buna karşılık Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır, Adıyaman, illeri ise Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bu açıdan oldukça önemli potansiyel alanlar durumundadır.

9- Jeopark kavramının Türkiye genelinde bilinirliğini arttırmak.

10-Proje çalışmaları kapsamında yurt dışından bilim insanları ile işbirliği geliştirmek,

Araştırma sonuçlarının en az 1 uluslararası bilimsel toplantıda sunulması,

11-Araştırma bulgu ve sonuçlarından SCI, SCI Ex. A&HCI, SCOPUS veya TR Dizin, tarama indexlerinden herhangi biri tarafından taranan bir dergide en az 1 makale yayınlanması

 


Yürütücüler

A. Serdar AYTAÇ (Harran Üniversitesi)


Anahtar Kelimeler

Jeomiras, Jeosit, Jeopark, Sürdürülebilir kalkınma, Jeolojik evrim, Jeomorfolojik Everim, Palerocoğrafya,


Grup tanımı

Bu grup  Türkiye genelinde jeomiras açısından öneme sahip alanları belirler. Buraların bilim, eğitim, turizm ve peyzaj açısından uluslan ve uluslararası önemini tespit eder. Buralarda bulunan jeositlerin oluşumu ile ilişkili bilimsel altlık bilgiyi hazırlar.  Buralar için alternatif planlama stratejileri geliştirir. Buralar için yerel yönetimlerle işbirliği kurarak buraların uluslararası öneme sahip birer koruma alanı olması için çaba sarfeder.  

 


Amaç

Bu araştırma grubunun temel amacı ülkemiz jeomiras envanterinin oluşturulmasına katkı sağlamak,

Ülkemizde bulunan potansiyel jeopark alanlarını tespit etmek, bu alanlarda bulunan jeositlerin oluşum özelliklerini, ulusal-uluslararası önemlerinin tespit etmek,

 İlgili yerel yönetimler ile temasa geçerek buraların jeopark alanı haline getirilmesini sağlamak,

Bu alanlar ile ilgli alternatif stratejilerin planlanmasını, uygulanmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşların bilgilendirilmesi ve gerekli durumlarda ilgili kurumla işbirliği içinde çalışmayı amaçlar.

 


B Planları

Farklı alanlar farklı doğal ortam özelliklerine ve farklı kullanma – koruma önceliklerine sahiptir. Her alanın kendisine özgü jeomiras potansiyeli mevcuttur. Grup bu anlamda potansiyeli yüksek alanları seçer ve belirler.

 


Yaygın Etki

Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, sınırlı kaynak değerlere sahip dünyamızın yaşanabilir bir şekilde gelecek kuşaklara bırakılması açısından son derece önemlidir. Jeoparklar bulundukları alanların sürdürülebilir sosyo-ekonomik ve kültürel kalkınmasına aracı olan ensturmanlardır. Jeoparklar, bulundukları alanlarda Jeolojik mirasımızın koruma altına alınarak gelecek kuşaklara aktarılması, buralarda eğitsel bilimsel çalışmaların gerçekleştirilmesi, bu doğal kaynakların tanıtılıp turizme kazandırılmasına aracılık eden ulusal ve uluslararası düzeyde öneme sahip koruma alanlarıdır.  Bu nedenle jeopark ve jeomiras araştırmaları ulusal ve uluslararası düzeyde öneme sahip, toplumun her açıdan gelişmesine olanak ve zemin hazırlayan  araştırmalardır. Zira, herhangi bir alanda jeopark tesis edilebilmenin yolu jeositlerin belirlenmesi, bunların oluşumlarının ve hangi seviyede öneme sahip olduklarının belirlenmesinden geçer.

 


Araştırma Ekibi

Prof.Dr. Tuncer DEMİR (Akdeniz Ünv.)

Prof. Dr.Darrel Maddy (Newcastle Unv. İngiltere)

Prof. Dr. David Brigland (Durham Ünv. İngiltere)

Prof. Dr. Tom Veldkamp (Tvente Unv. Hollanda)

Doç.Dr. Jeroen Schoorll (Wageningen Ünv. Hollanda)

Doç.Dr. Adnan SEMENDEROĞLU (Dokuzeylül Ünv.)

Uzman Selçuk AKSAY (Wageningen Ünv. Hollanda)

Doktora Öğrencisi Mesut KOLBÜKEN (İTÜ)

Uzman Ömer KAYLI (Harran Üniversitesi),

Uzman Sezgin ABUKAN (Harran Üniversitesi)

 


İşbirliği Yapılabilecek Kurumlar

Dokuzeylül Ünv.,   Akdeniz Ünv.,   İstanbul Teknik Ünv.,  Newcastle Ünv. Durham Ünv. Tvente Ünv. Wageningen Ünv. TÜBİTAK, MTA, JEOMİRKO, UNESCO Türkiye Milli Komitesi, TPAO, TÜİK,

 


Araştırma Davetine Açık pozisyonlar

Fiziki Coğrafya, Jeoloji, Jeomorfoloji, Jeomiras, Jeokoruma Jeoturizm, Jeoplanlama,  konularında Araştırma yapmak İsteyen bütün araştırmacılar, yüksek lisans, doktora öğrencileri

 


Çalışma Takvimi

İP.    İş Paketi                                                                                                           Süre

1   Araştırma alanının yer ve sınırlarının belirlenmesi                                               1 ay

2   Araştırmaya yönelik literatür taraması                                                                  3 ay

3   Araştırma alanına ilişkin taslak haritaların hazırlanması                                     3 ay

4 Arazi çalışması (Jeolojik miras özeliklerin tespiti ve haritalanması                      3 ay

5 Alternatif plan ve önerilerin tespiti                                                                         1 ay

6 Sonuç raporunun  yazımı                                                                                      1 ay


Proje Bütçesi

100.000TL


Yayınlanmış Çalışmalar

Maddy D, Veldkamp Antony, Demir T., Aytaç A.S,  Scaife Rob,I. Boomer, I., Stemerdink C.,

Schirek T Wan, Aksay, S., Lievens, C., (2020). Early Pleistocene River Terraces of the Gediz River, Turkey, The Role of faulting, fracturing, volcanism, and travertines in their genesis. Geomorphology, 358, 1-18., (SCI)

Maddy D, Veldkamp Antony, Demir T., ,Hinsbergen D J J,Da Screeve,Schorl J M,Scaife Rob, Stemerdink Ce, Schirek T Wan, Bridgland D R, Aytaç A.S (2017) The Gediz River fluvial archive: A benchmark for Quaternary research in Western Anatolia. Quaternary Science Reviews 166:289-306  (SCI)

Maddy, D., Demir, T., Veldkamp, T., Aytaç A.S., and Scaife R. 2013. Quaternary environments in the upper catchment of the Kura river, northeastern Turkey: a context for early hominin occupation and migration., Heritage Turkey British Institute at Ankara Research Reports Volume 3.

Aytaç A. S., Demir T., (2019) Kula UNESCO Global Jeoparkı’nda Yerbilimleri ve Jeomiras Açısından Uluslararası Öneme Sahip Üç Yeni Jeosit Önerisi, Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 2.

Aytaç A. S., Bozdağ E., (2017) Nemrut Dağı ve Çevresinin Potansiyel Jeomiras Alanları, Kriter Yayınevi, İstanbul. (KİTAP)

Aytaç A.S., Semenderoğlu A., 2011. Amanos Dağlarının Orta Kesiminin Vejetasyon Coğrafyası. Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi, Cilt 2 Sayı 2 İzmir.

Aytaç A.S., ,Çaglak S., Bozdag E., Çiftçi C., (2014). Karacadağ’da (Şanlıurfa-Diyarbakır) Kış Turizmi Potansiyelini Belirleyen Fiziki Coğrafya Etmenleri, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(5), 293-305

Aytaç A.S., Semenderoğlu A., (2014). Amanos  Dağlarının Orta Kesimi ve Yakın Çevresinin İklim Özellikleri,  Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(2), 251-289

Aytaç A.S., Semenderoğlu A.,  (2012). Amanos Daglarının Orta Kesiminin Doğa Koruma Kriterleri Açısından Degerlendirilmesi. Anadolu Doga Bilimleri Dergisi(3), 1-14.,

Aytaç A.S., Yetmen H.,  (2017). Ekinyazı Çökme Dolini’nin Olusumu (Akçakale/Sanlıurfa). Journal of Current Researches on Social Sciences, 7(3), 469-484

Aytaç, S.A., Yetmen, H., Şahinalp, M.S., Benek, S., Elmastaş, N., Özcanlı, M., Şahap, A., 2016. Physical Geography of the Osmanbey Campus (Harran Universıty-Şanlıurfa) (Harran Üniversitesi Osmanbey Kampüsü’nün (Şanlıurfa) Fiziki CoğrafyasI), The Journal of Academic Social Science (ASOS), Yıl: 4, Sayı: 36, Aralık 2016, s. 473-506.

Semenderoğlu, A., Aytaç A.S., 2005. Murat Dağı’nın Vejetasyon Coğrafyası. Ulusal Coğrafya Kongresi, İstanbul 29-30 Eylül 2005.

Semenderoğlu, A., Aytaç A.S., 2011. Fetrek Mağaraları (Vişneli-Kemalpaşa) Marmara Coğrafya Dergisi Sayı 23, Ocak 2011 İstanbul.

Semenderoğlu, A., Aytaç A.S., (2013). A Pseudokarstıc  Cave  in  Kumalar Mountain  Çakmaktepe Cave   Sandıklı  Afyon Turkey. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(4), 975-1002

Semenderoğlu, A., Aytaç A.S.,  (2012). The Geo Ecological Regions And Divisions Of Mount Murat Wets of Turkey. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 11(4), 1306- 1330.,

Semenderoğlu, A., Aytaç A.S.,  (2012).  The Local Biomes (Geo Biomes) of Mount Murat From a Geo-ecological Perspective West of Turkey. The Journal of Academic Social Science Studies(5), 609-632

Toy S, Aytaç  A. S., Kantor N., (2016). Human biometeorological analysis of the thermal conditions of the hot Turkish city of Sanliurfa. Theoretical and Applied Climatology, 1-13., (SCI)

Yetmen H.,  Aytaç A. S., Özcanlı  M., (2017). Harran Ovası’nın Kuraklık Analizi. ASOS JOURNAL-The Journal of Academic Social Sciences(46), 132-146

 

 


İletişim

Dr. Öğrt. Üyesi Ahmet Serdar AYTAÇ

Harran Ünv. Fen. Edb. Fak. 

Coğrafya Bölümü

Osmanbey Yeleşkesi, Şanlıurfa

0 414 318 30 00 (1399)