CBS ve Uzaktan Algılama Araştırma Grubu (Onaylı Araştırma Grubu)

Özet Bilgi

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), yeryüzüne ait verilerin belirli bir amaç doğrultusunda toplama, bilgisayar ortamında depolama, güncelleştirme, kontrol etme, analiz etme ve görüntüleme gibi işlemlere imkân tanıyan karar destek sistemlerinin bütünüdür. Günümüzde ayrı bir disiplin olan CBS uzaktan algılama (UA) yöntemiyle ayrılmaz bir bütündür. Günlük yaşantımızda kullandığımız cep telefonu, bilgisayar ve navigasyondan ev gereçlerine kadar detaylı bir alana sahip olan CBS insanlığın en çok faydalandığı sistemdir. İlk ortaya çıkışında tematik haritaların yoğunlukla yapıldığı CBS ve UA günümüzde en karmaşık ve sayısız sorunları mekânsal analiz yöntemleriyle çözüme kavuşturmaktadır. Coğrafya biliminde de CBS ve UA teknikleri sıklıkla kullanılmaktadır. Gerek fiziki coğrafya kapsamında gerekse de beşerî ve ekonomik coğrafya kapsamında CBS ve UA teknikleri kullanılır. En karmaşık sorunların çözümünde zaman ve maliyet açısından oldukça ekonomik olması birçok farklı disiplinin CBS ve UA tekniklerini kullanmasını sağlamıştır. CBS ve UA şehir planlamada, şehirsel yaşam kalitesinde, jeolojide, madencilik faaliyetlerinde, ulaştırma faaliyetlerinde, haberleşmede, tarımsal ve hayvancılık faaliyetlerinde vb. birçok alanda kullanılır. Bu grubun amacı CBS ve UA tekniklerini kullanan farklı disiplinlerle bir araya gelerek multidisipliner ve spesifik çalışmalar ortaya çıkarmaktır. Bu kapsamda diğer üniversite, resmi ve özel kurum ve kuruluşlarla CBS ve UA alanında farklı ve özgün değeri yüksek olan çalışmalarla hem yerel hem ulusal hem de uluslararası ölçekte bilime ve ekonomiye katkı sağlamaktır.


Başarı Ölçütleri

1-CBS ve UA teknikleri kullanarak ekonomik (Tarım, hayvancılık vb.) olarak envanterler hazırlamak ve yerelde tarımsal üretimin ve verimin artmasına katkıda bulunmak.

2-Geçmiş dönemlerde kolera, kara veba, suçiçeği, tifüs, İspanyol gribi ve günümüzde de Covid-19 gibi salgın hastalıkların yoğunlaştığı alanlarda mekânsal istatistikler yaparak hastalıkların önlenmesine katkı sağlamak.

3-Şehirsel planlamalarda özellikle salgın hastalıklarda şehirsel düzenlemeleri yapmak ve ilgili kurumlarla iş birliği içinde olmak.

4-Hava kirliliği, su kirliliği, katı ve sıvı atık kirliliği gibi çevre sorunlarının yoğun olduğu alanların kirlilik seviyelerini ve yoğunluklarını tespit etmek ve bu kirlilikten ne kadar insanın etkilendiğinin tespitini yapmak.

5-Şanlıurfa ili ve şehri ölçeğinde insanların olumsuz etkilenebileceği tesislerin ve diğer hayati önem taşıyan yapıların yer seçiminde analizler gerçekleştirerek en uygun sahanın bulunmasını sağlamak.

6-Şanlıurfa’nın da içinde bulunduğu Güneydoğu Anadolu Bölgesi için (veya diğer bölgeler için) en uygun turizm rotasının belirlenmesine katkı sağlamak.

7-Şanlıurfa şehri içinde en uygun ulaşım, turizm, kampüs vb. insanların yoğun olarak kullanabileceği alanlarda çok kriterli karar verme analizleri ile en uygun, uygun, az uygun ve uygun olmayan alanların tespitini yapmak.

8-UA teknikleriyle Harran ovası başta olmak üzere toprak kaybı, verim kaybı, aerosol, partikül madde ve hava kirliliği verilerinin tespitini yapmak.

9-Şehir içinde kullanılan şehirsel peyzaj ürünlerinin, şehir mobilyalarının ve şehir donatılarının dağılımında ve tercihlerine katkı sağlamak.

10-Sığınmacılar (her milletten) başta olmak üzere, Şanlıurfa şehrinde yaşayan her insanın ihtiyaçlarına yönelik olarak ticaret, konut ve sosyal imkanların (yeşil alan, park, bahçe vb.) beşeri planlanmasına katkı sağlamak.

11-Grup projeleri ile yurt içinden ve yurt dışından bilim insanları, resmi ve özel kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde olmak ve mevcut iş birliklerini geliştirmek.

12-Proje kapsamında en az 2 uluslararası bilimsel toplantıda sunum yapmak.

13-Araştırma bulguları ve sonuçları kapsamında SCI, SSCI, ESCI, AHCI, TR Dizin tarama indexlerinden veya Springer, Elsiever veya Air Quality, Remote Sensing, Air Quality, Atmosphere & Healt, GIS and Environmental Monitoring gibi impact factorü yüksek olan dergilerde en az 1 yayın yapmak.


Yürütücüler

Prof. Dr. Sedat Benek


Anahtar Kelimeler

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Uzaktan Algılama (UA), Doğal ve Beşeri Kaynak Yönetimi, Hava Kirliliği, Şehirsel Planlama.


Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) Tarihsel Gelişimi

Günümüzdeki Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) alanında yapılan uygulamaların temeli 1832 yılında Charles Picquet’in Paris’in 48 ilçesinde dönemin en ağır hastalığı olan kolera salgınını haritalandırması ile atılmıştır. 1854 yılında İngiliz Doktor John Snow’un Londra’da kolera salgını nedeniyle meydana gelen ölümleri haritalandırması ile mekânsal olarak salgının kaynağının tespit edilip hastalığın önüne geçilmesi CBS’nin daha da önemli hale gelmesini sağlamıştır. Dünya’da bilgi ve iletişim teknolojisindeki hızlı gelişmeler 1960’lı yıllarda CBS’nin ayrı bir disiplin olarak ortaya çıkmasına imkân tanımıştır. Roger Tomlinson doğal kaynakların sürdürülebilir ve yönetilebilir envanterlerinin bilgisayar tabanlı CBS haritalarının oluşturulması için Kanada hükümeti adına görevlendirilmiştir. CBS’nin ilk ve en genel kullanımı İlk olarak en temel haritaların ve analizlerin yapılmasında kullanılan CBS günümüzde hayatın her alanında kullanılmaktadır. Birçok disiplin tarafından kullanılan CBS’nin kullanım amacı ve kullanım alanı disiplinlere göre farklılık göstermektedir. Coğrafya bilimi başta olmak üzere, İstatistik, Sosyoloji, Meteoroloji, Jeoloji, Tıp, Şehir Planlama ve Yönetimi disiplinleri ile afet yönetimi ve afetlerin önlenmesinde, tarımsal ve orman uygulamalarında, doğal kaynakların yönetiminde, bankacılık ve sigortacılık sektöründe, kargo sektöründe, arazi ölçme ve değerlendirmede, belediyelerde, ilgili bakanlıklarda, madencilikte, sağlıkta vb. birçok kurum ve kuruluşlarda belirli amaçlar doğrultusunda CBS kullanılmaktadır.

İçinde yaşanılan çağın “Bilgisayar ve Uzay Çağı” olmasındaki en önemli iki araç internet ve uzaktan algılama (UA)dır. Global ölçekte her iki aracında yoğun olarak kullanılması bilimsel anlamda ve sayısız alanda uzaktan algılamanın önemli olduğunu göstermektedir. UA kavramına ilk kez 1960 yılında rastlanmaktadır. Uçağın keşfinden önce yeryüzünün havadan görüntülenmesi için balon, uçurtma veya göğüslerinde otomatik kamera taşıyan kuşlar kullanılmaktaydı. Fakat uçağı keşfedilmesiyle hava fotoğrafları uçaktan çekilmeye başlandı. UA ile ilgili ilk çalışmalar için Rusya 1957 yılında sputnik uydusu fırlattı ve yersel verileri ilk alan ülke oldu. Sonrasında A.B.D. 1972 yılında Landsat 1 uydusunu uzaya fırlatarak yersel verilerin temin edilmesinde başarılı olan ikinci ülke oldu. Değişen teknolojilere, değişen veri ihtiyaçlarına göre ülkeler farklı uyduları uzaya göndermeye başladı ve UA küresel ölçekte daha da önem kazandı. Günümüzde de çeşitli uygulamalar sayesinde (ki CBS bunlardan biridir) dünyanın en uzak alanlarına gitmeden, saha ile ilgili her türlü veri ve bilgi temin edilebilmektedir.

 


Yaygın Etki

Zaman ve maliyet hemen her çalışma için olmazsa olmaz iki faktördür. Araştırmalarda doğruluk ve çözüm odaklı çalışılması da ayrıca önem arz etmektedir.  CBS ve UA çalışılan disiplin ve konuya göre zaman ve maliyet açısından en uygun yöntemlerken, doğruluk payının çok yüksek olması ve direkt olarak çözüm odaklı çalışılması da büyük öneme sahiptir.

 


Grup Tanımı

Bu grup CBS ve UA alanlarındaki genel ve spesifik çalışmalarla başta insan olmak üzere ilgili tüm disiplinlere hizmet etmeyi amaçlamaktır. Fiziki ve beşeri planlamalar açısından çok karmaşık sorunlara dahi çözüm önerisi getirmeyi kendine vazife edinmiştir. Yerel, ulusal ve uluslararası ölçekte CBS ve UA çalışmalarıyla diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde olmayı amaçlamaktadır.

 


Grubun Amacı

1- Bu araştırma grubunun temel amacı yerel, ulusal ve uluslararası ölçeklerde CBS ve UA ile ilgili bilime ve ekonomiye katkı sağlamaktır. Bunun içinde yerel, ulusal ve uluslararası paydaşlarla iş birliği içinde olmaktır.

2- Yerel yönetimlerin şehir planlama, şehir içi ulaştırma faaliyetleri ve şehir içi donatılarının özellikle yer seçimlerine katkı sağlamak.

3- CBS ve UA ile ilgili bilgi ve verilerle şehirlerde mevcut konforların arttırılması ve insanların hizmet alımlarının arttırılması amaçlanmaktadır.


B Planları

Farklı disiplinler ve farklı çalışma konuları ile her alanda var olan CBS ve UA teknikleri çalışma prensipleri doğrultusunda büyük potansiyele sahiptir. Grup bu anlamda önem sahip olan genel ve spesifik konularda araştırma ve geliştirme yapabilmektedir. 


Araştırma Ekibi

Prof. Dr. Sedat BENEK (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Prof. Dr. Veysi GÜNAL (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Prof. Dr. M. Sait ŞAHİNALP(Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Prof. Dr. Necmettin ELMASTAŞ (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Dr. Öğr. Üyesi Hurşit YETMEN (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Dr. Öğr. Üyesi A. Serdar AYTAÇ (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Arş. Gör. Mehmet ÖZCANLI (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Arş. Gör. Ercan VURAL (Harran Üni. Coğrafya Bölümü),

Öğr. Gör. Fatih ADIGÜZEL (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Coğrafya Bölümü),

Öğr. Gör. Efdal KAYA (İskenderun Tenik Üniversitesi Mimarlık ve Şehir Planlama Bölümü),

Uzm. Ahmet ŞAHAP,

Uzm. Abdullah İzzettin KARABULUT.


İş Birliği Yapılabilecek Kurum ve Kuruluşlar

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, İskenderun Teknik Üniversitesi,Yurtiçi ve Yurtdışı Tüm Üniversiteler, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, MTA, Belediyeler, Esri (işlem Grubu), Başarsoft, MapInfo.


Araştırma Davetine Açık Pozisyonlar

Beşeri ve Ekonomik Coğrafya, Şehir ve Bölge Planlama, Coğrafi Bilgi Sistemleri Programları, Harita Mühendisliği, Meteoroloji, Klimatoloji, Sağık, Hava Kirliliği gibi alanlarda araştırma yapmak isteyen tüm araştırmacılara, doktora ve yüksek lisans öğrencilerine müsait bir gruptur. 


Çalışma Takvimi

Sıra no İş Paketi Adı Süre (Ay)
1 Araştırma alanının yer ve sınırlarının belirlenmesi  2
2 Araştırmaya yönelik literatür taraması  3
3 Araştırma alanına ilişkin veri girişlerinin yapılması ve taslak haritaların hazırlanması      1
4 Araştırma alanında sahada verilerin toplanması ve depolanması      3
5  Araştırma alanındaki verilerin CBS ile haritalandırılması       2
6 Sonuç raporunun yazımı ve paylaşılması   1

                                                                                                       


Proje Bütçesi

100.000 TL (Revize Edilebilir)


Yayınlanmış Çalışmalar

Projeler

Benek, S., GAP Bölgesi’nde Turizme Yönelik Tematik Rotaların ARCGIS Programı İle Çizimi Ve Hazırlanması Projesi”, GAP Bölgesi Turizm Odaklı Tanıtım ve Markalaşma Programı, [GAP Region Tourism Oriented Promotion and Branding Project] Proje No:17/06/2016-0110, Proje Koordinatörü, Kalkınma Bakanlığı-GAP İdaresi, 2016, Şanlıurfa

Benek, S., Harran Üniversitesi Osmanbey Kampüsü’nün Coğrafi Etüdü Projesi” [Osmanbey Harran University Campus Geographical Survey], Proje Koordinatörü, 2016, Harran Üniversitesi Rektörlüğü Yapı ve Teknik Daire Başkanlığı, Şanlıurfa.

Günal, V. (Proje Yürütücüsü), ŞAHİNALP, M. S. (Araştırmacı), (06-06-2018/06-03- 2019), Haliliye İlçesi (Şanlıurfa) Şehirsel Alanında Yer Alan Liselerin Çevresindeki Mekânların Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) İle Risk Analizi", Harran Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Koordinatörlüğü Proje No: 17011, Proje No: 18125.

ŞAHİNALP, M. S., (Proje Yürütücüsü), Günal, V., (Araştırmacı), (06-06-2018/06-03- 2019), Şanlıurfa Şehrinde Eyyübiye İlçesi Sınırları İçinde Yer Alan Liselerin Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) İle Çevresel Risk Faktörleri Analizi" Harran Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Koordinatörlüğü, Proje No: 18122.

Ulusal ve Uluslararası Düzeydeki Yayınlar

Benek, S., Şahap, A., (2016), Uzaktan Algılama Ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanarak Şehirsel Gelişimin Arazi Kullanımına Etkisinin İncelenmesi: Şanlıurfa Şehri Örneği, International PeriodicalfortheLanguages, LiteratureandHistory of TurkishorTurkic Volume 11/8 Spring 2016, p. 79-102, DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9444 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY

Benek, S.,(2008),  “Doğal  Ortam İnsan  İlişkisi  Bakımından  Hilvan İlçesinde Arazi Kullanım Alanları, Sorunları ve Çözüm Önerileri [Land use in hilvan district In terms of human and nature relationship, problems and solution proposals]” ,Melisa Yayınevi, İstanbul.

Benek, S., Şahap, A., (2017), ”Şanlıurfa Şehrinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Ve Uzaktan Algılama (UA) Kullanılarak Yeşil Alanların Yeterliliğinin Belirlenmesi”, Marmara Coğrafya Dergisi,   Sayı 36, Sf. 304-314, İstanbul.

Çelik, E., Şahinalp, M.S. Günal, V. (2017). “Yer Seçimi Özellikleri ve Müşteri Analizi Bakımından Diyarbakır Şehrinde Yer Alan Alışveriş Merkezleri”, TİDSAD. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi/The Journal of Turk & Islam World Social Studies, Yıl: 4, Sayı: 12, Eylül 2017, s. 62-80

Günal, V., Aleaddinoğlu, F., Şahinalp, M. S. (2009). "Türkiye’ye Yönelik Kültürel Turizm Turları ve Başlıca Güzergâhlar", Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.8, S.1, ss. 275-298, Gaziantep.

Günal, V.  Şahinalp, M. S. (2009)."Şanlıurfa Şehrindeki Hırsızlık Suçlarının Mekânsal Analizi", Polis Bilimleri Dergisi, C. 11, S. 1, ss. 99-148, 2009, Ankara.

Şahinalp, M. S. ve Günal, V., (2012). "Osmanlı Şehircilik Kültüründe Çarşı Sisteminin Lokasyon Ve Çarşı İçi Kademelenme Yönünden Mekânsal Analizi", Milli Folklor (ISI) , S. 93, ss. 149-168, Ankara.

Vural, E., Güneydoğu Anadolu Bölgesi İllerinin CBS Kullanarak Hava Kalitesinin Mekansal Değişiminin İncelenmesi (2007-2019). Doğal Afetler ve Çevre Dergisi.

Vural, E.,  (2020). Investigation of Experienced Air Pollution on Selected Pollutants Scale in Kırıkkale City (2018-2019). Kastamonu Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 6(1), 41-50. 

Vural, E., (2019). Viranşehir (Şanlıurfa) Şehir Merkezi’xxndeki Trafik Kazalarının Coğrafi Analizi (2013-2017). Kent Akademisi(12), 340-363.